بسم الله الرحمن الرحیم

مقاله : علل و زمینه های گرایش به مواد مخدر و راههای پیشگیری

گردآورنده: مژگان سراجی-کارشناس جلب مشارکت مردمی شهرستان گرمسار

مقدمه:

مواد مخدر پدیده ای است استعماری که قدرتهای سلطه گر به منظور محو ارزشهای اخلاقی و اجتماعی و تسلط بر جوامع از آن بهره می جویند. در جوامع اعتیادزده معمولاً انواع فساد و جرائم براحتی شایع می شود و تحرک و تلاش و سازندگی به تدریج ضعیف و نابود می گردد.

نتیجه و سمبل این پدیده شوم، افراد معتادی هستند که از مشخصات بارز آنها تسلیم پذیری، ناتوانی، خمودگی، سستی و بی تفاوتی در برابر مسائل و مشکلات اجتماعی و فردی است و خواسته ای جز دستیابی به مواد افیونی ندارند و برای تامین آن حاضر به انجام هر عمل زشت و ناپسندی از جمله دزدی، تقلب، خودفروشی، خیانت، فحشا و . . . هستند.اعتیاد به مثابه یک عارضه و آسیب فردی و اجتماعی دارای علل و عوامل، ریشه ها، زمینه ها و همچنین عوارض و تبعات سوء اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، محیطی، روانی و فردی متعددی می باشد، تا آنجا که سلامت فکری، فرهنگی و اقتصادی جامعه را با خطر مواجه می سازد، لذا بایستی در جهت جلوگیری از اشاعه این پدیده شوم، برنامه ریزی و اقدام جدی و همه جانبه ای صورت پذیرد و با عناصری که در جهت ترویج مواد مخدر و اعتیاد و کسب منفعت از این طریق مبادرت می ورزند با شدت با شدت و قاطعیت مبارزه شود.

بيشترين طيف مورد تهاجم از سوي اين داروها، بخش جوان و نوجوان جامعه را شامل مي‌شود، لذا طيف دانش‌آموز و يا دانشجوي ما به شدت از سوي اين مواد تهديد مي‌شوند.در صورتي كه طرحي براي مقابله با آنها آماده نگردد، اين احتمال وجود دارد كه بخشي از قشر جوان و نوجوان جامعه پس از برخورد با استرس‌هاي خانواده و جامعه و مشكلات فردي همچون مسايل تحصيلي، نداشتن فضاي مناسب براي مطالعه، نداشتن امكانات كافي براي تهيه وسايل درسي وكمك درسي و ... ، متوسل به اين گونه مواد گردند.

امروزه تجارت مواد مخدر و سوءاستفاده از آن، یکی از اساسی‌ترین چالش‌های سیاسی، اقتصادی، بهداشتی، فرهنگی، خانوادگی و... در همه جوامع است. با وجود همه پیشرفت‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی باز هم تعداد تولیدکنندگان، توزیع‌کنندگان و مصرف‌کنندگان مواد مخدر در جهان زیاد است. این مساله موجب شده رفع معضل اعتیاد پیچیده، چندوجهی و عمیق جلوه کند؛ مشکلی که حل آن به آسانی امکان‌پذیر نیست و عزمی بیش از عزم یک ملت و کشور را طلب می‌کند اعتیاد سبب می شود که گل های زندگی جوانان پژمرده شود و شادابی و لطافت جوانی شان برای همیشه رخت بربندد.دیگر از حلول فصل بهار در زندگی شان اثری یافت نشود، بلکه همیشه خزان آنان را فرا گیرد و بالاخره سرمای زمستان آخرین رمق ها از آنان می ستاند.

اشاعه مواد مخدر و اعتیاد ، یکی از کارسازترین و قدیمی ترین شیوه های استعمار گران و دشمنان بشریت است که به منظور بازداشتن جوامع انسانی از رشد و تعالی، و آزادی آن ها از زیر یوغ مستکبران جهان و همچنین غارت هر چه بیشتر، کسب منافع افزون تر به کار برده شده و روز به روز گسترش بیشتری می یابد.

به دنبال رشد و آگاهی ملل مستضعف جهان و مبارزه بی امان آنان با استعمارگران و عدم کارآیی حضور نظامی ابرقدرت ها در مناطق مختلف، منحرف ساختن و خاموش نمودن شعله های تفکر و تحرک مردم ، در دستور کار مستکبران و جباران زمان شکل بارزی به خود گرفت و استفاده ازگیاهان و مواد مخدری که تا آن زمان به صورت خودرو  بود و بیشتر در جهت مصارف پزشکی به کار برده می شد، به عنوان سلاحی کارساز برای ایجاد رخوت و سستی در میان جوامع مختلف و وسیله ای برای کسب منافع بیشتر، همراه  با تبلیغات و زمینه سازی های گسترده به کار گرفته شد.در این میان، استعمار گران انگلیسی در اشاعه کشت مواد مخدر و مصرف آن نقش عمده ای داشتند. نمونه بارز آن ، داستان جنگ تریاک و گسترش مصرف این ماده مخدر در چین می باشد، که طی آن 40میلیون نفر معتاد به مواد مخدر شده و عملا این کشور پهناور، سالیان درازی از تحرک و فعالیت سازنده وو پیشرفت بازماند.

 تاریخچه مواد مخدر درایران

در ایران نیز پایه گذار و رواج دهنده مواد مخدر، عوامل استعمار انگلستان بودند که در عصر صفویه راه های کشت خشخاش و خرید و فروش تریاک متداول شد، به نحوی که روز به روز درآمدشان رو به افزایش می رفت.

مصرف تریاک از آغاز دولت صفوی درمیان ایرانیان بیشتر معمول شد. بسیاری از مردم مخصوصا شاهزادگان و سران دولت و سرداران و درباریان، به این استعمال سم جانکاه معتاد بودند، و هر یک مثل سیگار کشان امروزی، تریاکدان زرین جواهرنشانی در جیب داشتند... در زمان شاه طهماسب اول صفوی استعمال تریاک به قدری در میان شاهزادگان و سران دولت رواج داشت که همیشه مقدار زیادی از آن در انبارهای شاهی موجود بود بیشتر پسران و برادران این پادشاه تریاکی بودند.

 معتادAddictive :

معتاد کسی است که بر اثر مصرف مکرر و مداوم، متکی به مواد مخدر یا دارو شده باشد.یا به عبارتی دیگر قربانی هر نوع وابستگی دارویی یا روانی به مواد مخدر، معتاد شناخته می شود.                                                 

تریاک:

تریاک ماده ای ست که از شیره گیاهی به نام «خشخاش» (کوکنار) که در مناطق معتدل می روید و دارای گل های زیبایی به رنگ قرمز تیره می باشد، به دست می آید.

این ماده را از گرز خشخاش که به صورت کپسولی است با تیغ زدن به دست می آورند. در ابتدای خروج به صورت شیره ای سفید رنگ است ولی در مجاورت هوا تغییر رنگ داده و کم کم قهوه ای سفت می شود.تریاک معمولا دارای رنگ قهوه ای سیر وخمیری شکل است که بوی آن شباهت زیادی به ادرار یا آمونیاک دارد.

 مراحل اعتیاد

 « به طور کلی مراحل اعتیاد را می توان در سه مرحله مطرح کرد:

1-آشنایی و شروع:

در این مرحله فرد بر اساس کنجکاوی، تقلید از دیگران و یا کوششی برای تسکین آلام، با مواد مخدر آشنا شده و شروع به مصرف می کند.

2-دودلی وتردید:

پس از آغاز مصرف مواد مخدر علیرغم آثار تخدیر کننده آن مواد، احساس گناه به مصرف کننده دست می دهد و حسی توأم با دو دلی و تردید برای مصرف کننده ایجاد می کند.

3-اعتیاد:

در مرحله سوم بر اثر تکرار مصرف عملا وابستگی جسمی و روانی به ماده اعتیاد آور ایجاد می شود و فرد معتاد می گردد.»

 علل و زمینه های گرایش به مواد مخدر

گرايش به مواد مخدر امروزه به صورت يك مشكل جدي در سطح جهاني مطرح مي باشد . در مورد سبب شناسي گرايش به مصرف مواد مخدر و اعتياد به آنها ، فرضيه هاي مختلفي بيان شده است ، اما هيچ يك از اين نظريه ها به تنهايي نمي توانند علت مصرف مواد مخدر در يك فرد را تشريح كنند . در اغلب موارد مجموعه اي از عوامل در ايجاد مشكل نقش دارند ليكن در هر شرايط فرهنگي و اجتماعي خاص و در هر فرد برخي از عوامل نقش بارزتري را در مورد سبب شناسي سوء مصرف ايفا مي كنند . مهمترين اين عوامل عبارتند از :
عوامل فردي
۱.عوامل زيست شناسي : سيستم عصبي ، ژنتيك ، تاثير مواد بر سيستم هاي بدن
۲.صفات شخصيتي : اعتماد به نفس پايين ، احساس عدم كنترل روي زندگي خود ، عدم پذيرش ارزشهاي سنتي و رايج ، مقاومت در برابر مظاهر قدرت ، نياز شديد به استقلال ، صفات شخصيتي ضد اجتماعي ، پرخاشگري شديد ، فقدان مهارتهاي اجتماعي و تطابقي
۳.اختلالات روانپزشكي : اختلال افسردگي ، اختلال و وسواسي - جبران ، اختلال هواس ، ترس مرضي ، اختلال شخصيت ضد اجتماعي
۴.نگرش و ارزشها : نگرش مثبت به مواد مخدر و باورهاي غلط ، فقدان ارزشهاي مذهبي ، اولويت دادن به ارزشهاي شخصي ، عدم احساس مسئوليت فردي و كنترل خود
۵.موقعيت مخاطره آميز فردي : مورد آزار يا غفلت قرار گرفتن در دوران كودكي و نوجواني ، بي خانماني يا فرار از خانه ، اخراج از مدرسه، تك سرپرستي

راهکارهای پیشگیری از اعتیاد در زمینه علل فردی
1. ایجاد تقویت و معرفی مراکز مشاوره روان شناسی به منظور آنکه افراد بتوانند به راحتی و بدون پرداخت هزینه مشکلات روانی خود را با آن مراکز در میان بگذارند.
2. خانواده ها باید با تشریح کامل اعتیاد و عوارض مصرف مواد مخدّر به فرزندانشان، مشکلات روانی و افسردگی هایی که پس از اعتیاد رخ می دهد (همچنین عوارضی که بر زیبایی و ظاهر افراد ایجاد می شود) به آن ها متذکر شوند و از این طریق مانع گرایش و کنجکاوی افراد خانواده به سمت اعتیاد گردند.
3. آموزش به خانواده ها در جهت رفع مشکلات روانی فرزندانشان و اهمیت قایل شدن به خواسته های آن ها.
4. حمایت از بیماران روانی و توجه به مراکزی مانند بهزیستی، تیمارستان ها و...
5. توسعه همه جانبه امکانات و مراکز درمانی اعتیاد از نظر شرایط و علوم روان شناختی.
6. با تبلیغ و گوشزد کردن این مطلب که حتی یک مرتبه مصرف کردن مواد مخدّر ممکن است منجر به اعتیاد شود، میل به استفاده از مواد مخدّر را، حتی برای یک مرتبه هم در افراد از بین ببرند.
7. افراد خانواده نباید در مهمانی هایی که در آن ها به طور تفنّنی از مواد مخدّر استفاده می شود، شرکت نمایند.
8. ایجاد سرگرمی های مثبت و سازنده برای اینکه افراد به دلایل تفنّنی به اعتیاد روی نیاورند.
9. عضویت بخشی فرزندان در گروه های هنری، ورزشی و مانند آن، تا از این طریق آن هایی که روحیه ضعیف و افسرده دارند، نقاط مثبت خود را بشناسند و استعدادهای خود را شکوفا نمایند.
10. آموزش همگانی و همه جانبه افراد جامعه به لحاظ شناخت خویشتن انسانی و تقویت عزّت نفس.
11. از بین بردن تصورات باطل در خانواده ها مانند این تصور که «با مصرف مواد مخدّر، مشکلات زندگی فراموش می شود و زندگی به نحوی زیبا تغییر می یابد!»
12. خودداری از طبابت خانگی با استفاده از مواد افیونی.
13. تقویت مراکز درمانی و بهداشتی، بخصوص در روستاها و شهرهای دورافتاده.
14. مراقبت های ویژه از افرادی که به لحاظ روحی و شخصیتی آمادگی بیشتری برای گرایش به اعتیاد دارند.
15. شناسایی افرادی که از نظر شخصیتی متعادل نیستند (مثلا در مدارس، توسط معلمان و...) و آموزش آن ها برای دوری از اعتیاد.
16. خانواده ها سعی نمایند فرزندانشان را اجتماعی پرورش دهند، به نحوی که فرد با روحیه و شخصیت برون گرا و فعال تربیت شود.

عوامل محيطي
۱.خانواده : نگرش مثبت يا گرايش به مصرف مواد مخدر در خانواده ، از هم گسيختگي خانواده ، ناسازگاريها و اختلالات خانوادگي ، كمبودهاي عاطفي ، بي سوادي و ناآگاهي والدين نسبت به مسائل اجتماعي ، عدم كنترل فرزندان و روشهاي نامناسب تربيتي ، فقر خانواده
۲.دوستان : گرايش و فشار دوستان به مصرف مواد مخدر ، نياز به عضويت در گروه
۳.مدرسه : شيوه هاي نامناسب آموزشي ، بي توجهي به نيازهاي دانش آموزان ، فقدان مقررات جدي منع مصرف ، عدم حمايت و طرد

عوامل اجتماعي
۱.      بازار مواد : قيمت مواد مخدر ، فراواني مواد
۲.      نارسايي قوانين منع توليد ، مصرف ، خريد و فروش مواد و عدم اجراي قوانين .
۳.      كمبود فعاليت هاي جايگزين
۴.      كمبود امكانات حمايتي ، مشاوره اي و درماني
۵.      توسعه صنعتي ، محروميت اقتصادي و اجتماعي

راهکارهای پیشگیری از اعتیاد در زمینه عوامل اجتماعی
1. ایجاد روحیه امر به معروف و نهی از منکر و همدلی بین مردم، به نحوی که در مواقع دیدن توزیع مواد مخدر در جامعه، مسئولان را در جریان امر قرار دهند.
2. ایجاد زمینه اشتغال برای همه اقشار جامعه.
3. ارتقای فرهنگی افراد جامعه از طریق ارتقای سطح آموزش.
4. کنترل شدید مرزهای کشور.
5. توجه به امکانات مورد نیاز مردم ساکن محیط های دورافتاده و پایین شهر، و ایجاد امکانات رفاهی، تفریحی (سینما، استخر، شهربازی و...) که متناسب با نیاز و وضعیت مردم آن مناطق باشد.
6. نظارت هر چه بیشتر مأموران انتظامی در مناطق پایین شهر و دورافتاده.
7. ایجاد امکانات رفاهی و مشاغل مورد نیاز روستاییان در روستاها برای جلوگیری از مهاجرت آن ها به شهرها.
8. مبارزه شدید با قاچاقچیان مواد مخدر و برخورد اصلاحی با معتاد.
9. قاطعیت در اجرای قوانین و مبارزه با مواد مخدر.
10. جداسازی معتادان در زندان ها از بقیه مجرمان.
11. تشکیل ستادهای هماهنگ با یکدیگر در موردمبارزه با مواد مخدّر، که تحت نظارت یک واحد خاص و مشخص باشند.
12. آگاه سازی خانواده ها در زمینه های علایم فرد معتاد و عوامل گرایش فرد به اعتیاد، نحوه تهیه و محل مصرف مواد، موارد شایع در منطقه زندگی، و عوامل و موقعیت هایی که سبب مصرف مواد می شود، تا از این طریق خانواده ها بتوانند از اعتیاد اعضایشان خودداری نمایند.
13. نمایش دادن دوستی های ناباب و عواقب حاصل از آن، از طریق فیلم و رسانه های دیگر.
14. حمایت از دانش آموزان معتاد و تربیت و اصلاح آنان، به منظور بازگشت به جامعه.
15. شناسایی کانال های ارتباطی و روش های جذب افراد به اعتیاد و طرز نفوذ میان نوجوانان.
16. تلاش صدا و سیما برای بیان عواقب اعتیاد به مواد مخدّر از طریق ساختن فیلم، میزگرد، جلسات مشاوره ای و....
17. نمایش دادن فیلم ها و سریال های سازنده که رابطه دینداری و دوری از اعتیاد را مشخص می سازد.

عوامل خانوادگي
۱.      از هم گسيختگي خانواده
۲.      بعد بالاي خانوار ( خانواده پر جمعيت )
۳.       تنش ها و مشاجرات خانوادگي
۴.      بي سرپرستي و تك سرپرستي
۵.      وجود فرد معتاد در خانواده
۶.      معاشرت هاي ناسالم
۷.      يسوادي و كم سوادي والدين
۸.      نداشتن فرهنگ مشاور در خانواده
۹.      نداشتن آموزش هاي خانواده در جهت روابط زناشويي
۱۰. فقدان مهارتهاي ارتباطي در خانواده
۱۱. روابط ناسالم بين اعضاي خانواده
۱۲. نداشتن آموزش هاي لازم در خصوص روش هاي صحيح تربيتي
۱۳. نداشتن آگاهي والدين از عوارض مصرف مواد مخدر
۱۴. عدم كنترل صحيح فرزندان
۱۵. عدم آگاهي نسبت به نيازهاي خانواده
۱۶. فقدان سيستم ارزشي صحيح در خانواده
۱۷. نداشتن فرهنگ صحيح اجتماعي
۱۸. نداشتن ارتباط صحيح والدين با فرزندان
۱۹. سوء استفاده از فرزندان جهت خريد مواد مخدر

راهکارهای پیشگیری از اعتیاد در زمینه علل خانوادگی
1. والدین باید ارتباط با فرزندانشان را بهبود بخشند و به آن ها استقلال رأی و دخالت در امر تصمیم گیری بدهد.
2. انتخاب یک مشاور، برای خانواده و گرفتن راهنمایی از او برای ابراز محبت و علاقه به فرزندان و همچنین رفع نیازهای عاطفی آن ها.
3. جلوگیری از بحث و مجادله والدین و تقویت روحیه گذشت و ایثار در خانواده.
4. والدین باید پشتوانه مادی و معنوی فرزندان در موقعیت های شغلی، تحصیلی و... باشند.
5. تمامی خواسته های فرزندان را نباید بدون چون و چرا برآورده ساخت، بلکه اجازه دهند فرزندان سختی زندگی را کمی احساس نمایند تا زمانی که در اجتماع قرار گرفتند و با مشکلی روبه رو شدند، بتوانند با آن مقابله کنند.
6. خانواده ها باید عیوب فردی و اجتماعی فرزندان را به آنان تذکر دهند تا فرزندان کمبودها و نقص های دوران کودکی خود را به دوران بزرگسالی منتقل نکنند و در پی رفع عیوب خود باشند.
7. والدین بین فرزندان خود تبعیض قایل نشوند.
8. توجه و کنترل فرزند از نظر چگونگی مصرف پول و سعی در رفع نیازهای مالی فرزندان در حدّ معقول.
9. نظارت بر وضعیت تحصیلی و شغلی فرزندان و توجه به آن ها در موقع ترک تحصیل و....
10. تحکیم پایه های اعتقادی و آموزش فرزندان و آشنا کردن آنان با عوارض اعتیاد به جای محدود کردن آنان.
11. اجرای طرح قانونی، که از کودکان بی سرپرست حمایت شود.
12. حمایت از خانواده های فقیر توسط دولت (تقویت مراکزی مانند کمیته امداد امام خمینی (قدس سره)).
13. ایجاد بازار کار برای جوانان و نوجوانان.
14. ایجاد شغل در شرایط خاص برای افراد معتاد، به نحوی که هم جنبه درآمدی برای آن ها داشته باشد و هم اینکه با کنترل وبرنامه ریزی برای آن ها زمینه ترک اعتیاد پی ریزی گردد.
15. از طریق رسانه های همگانی باید برنامه هایی را پخش کرد که بر کانون گرم خانواده تأکید کند و از خانواده با الگوی غربی در برنامه ها انتقاد شود، به نحوی که بر زندگی خانوادگی همراه با محبت وبه حضوروهمدلی والدین تأکید نماید.

ويژگيهاي فردي
اگر چه مواد خاص نیز کم نیستند اما ویژگیهای فردی معتادین به مواد مخدر اکثراً به شرح ذیل است:
۱.      مذكر و مجرد
۲.      اکثرا بين سنين ۱۵ الی ۲۴ سال معتاد می شوند
۳.   مشاغل : بیکار ، كارگر ، راننده ، خلبان ، صيادي ، كشاورزي ، نقاشي ساختمان و کلاً کارهایی که احتیاج به بیدار بودن در شب دارد و یا ساعت استراحت مشخصی ندارد به همین دلیل حتی دیده شده که  مامورین پلیس نیز جزو کسانی هستند که گرفتار این معضل اجتماعی شده اند .
۴.      ويژگيهاي خاص شخصيتي(عدم اعتماد به نفس، كنجكاوي، به خصوص در مسائل جنس)
۵.      نداشتن مهارتهاي اجتماعي و فردي در زندگي
۶.      تحصيلات ابتدايي و سيكل و زير ديپلم
۷.      عدم اطلاعات و آگاهي از مضرات مواد
۸.      كم رنگي اعتقادات و ايمان فرد
۹.      بيماريهاي جسمي

حتى اگر همه عوامل بوجود آورنده اعتیاد نیز مهیا باشد، باز در نهایت خود فرد براى مصرف مواد تصمیم می‏گیرد. ضعف ایمان و اخلاق، كنجكاوی، تمتع، معاشرت با دوستان ناباب و نداشتن اعتماد به نفس و ... از عوامل فردى گریش افراد به مصرف مواد می ‏باشند.

دستیابى به هیجانات دوره جوانی، تقلید از دوستان، خارج شدن از فشارهاى عصبى و روانی، فرار از مشكلات زندگی، غرور، كنجكاوی، مسائل جنسى و شكست‏هاى اجتماعی، همه از انگیزه ‏هاى مصرف مواد اعتیادآور در بین افراد جامعه به ویژه جوانان محسوب می ‏گردد. بنابر این براى اینكه افراد بتوانند در مواقع خطر خود را از چنگ اعتیاد دور سازند، ارتقاء بخشیدن به توانایی‏هاى ایشان كاملاً ضرورى به نظر می‏رسد. افزایش مهارت‏هاى زندگى (مهارت حل مشكل، قدرت تصمیم ‏گیری، توانایى «نه» گفتن، هنر دوست‏یابى و ...) از عوامل حفاظت‏ كننده فردى است كه اگر امروز آنها را به فرزندانمان نیاموزیم فردا در غیاب ما در مقابل اصرار دوستان قدرت مقاومت نخواهند داشت.

عوامل اجتماعي
۱.      فقر
۲.      زندگي در محلات آلوده
۳.      فقدان مهارتهاي ارتباطي در جامعه
۴.      نداشتن سيستم آموزشي مناسب
۵.      بيكاري
۶.      در دسترس بودن مواد مخدر
۷.      سودآوري بالاي قاچاق
۸.      مهاجرت ( بين شهري ، داخل استاني )
۹.      نداشتن الگوي مناسب اجتماعي
۱۰. عدم تطبيق فرد با محيط كار
۱۱. ضعف اجراي قوانين
۱۲. نگرش مثبت به اعتياد
۱۳. باورهاي غلط در مورد مواد مخدر
۱۴. موقعيت خاص جغرافيايي استان
۱۵. نبودن اتفاق نظر مراجع تقليد در مورد مواد
۱۶. غناي اقتصادي
۱۷. وجود مليت افغاني
۱۸.  شرايط كاري سخت ( رطوبت )
۱۹. توريست پذيري و خصيصه گردشگري
۲۰. عدم وجود قبح مصرف مواد
۲۱. عدم حمايت اجتماعي از افراد درمان شده
۲۲. برخورد ناصحيح با گروههاي آسيب پذير و در معرض خطر
۲۳. عدم وجود فضاي مناسب براي رشد فرهنگي
۲۴. تنوع قومي
۲۵. كمبود آگاهي در خصوص مهارتهاي آموزشي و پرورش
۲۶. كمبود فرهنگ استفاده از مراكز فرهنگي و هنري
۲۷. توسعه ناهماهنگ شهري با فرهنگ صحيح اجتماعي

خدمات
۱.      كمبود مراكز مشاوره
۲.      كمبود افراد متخصص در زمينه اعتياد
۳.      كمبود مراكز تفريحي ، فرهنگي و ورزشي
۴.      كمبود مراكز پژوهشي مرتبط با اعتياد
۵.      بالا بودن هزينه استفاده از مراكز فرهنگي
۶.      كمبود مراكز اشتغال زايي
۷.      كمبود مراكز درماني معتادين
۸.      عدم وجود تخت جهت درمان معتادين ( بستري )
۹.      پايين بودن كيفيت برنامه هاي صدا و سيما
۱۰. عدم وجود سازمان مسئول در خصوص مبارزه فرهنگي با اعتياد
۱۱. نداشتن سيستم ارزشيابي صحيح كليه فعاليتهاي ضد اعتياد
۱۲. عدم وجود آموزش مناسب در خصوص اعتياد در جامعه
۱۳. كمبود برنامه هاي فرهنگي و عدم كارآيي آموزش ها در زمينه فرهنگ ديني

اختلالات رواني
۱.      افسردگي
۲.      بيماريهاي اضطرابي
۳.      شخصيت ضد اجتماعي

استرس
۱.      شكست در مراحل مختلف زندگي ( ازدواج ، مالي ، تحصيلي ، عشق )
۲.      دوري از خانواده
۳.      از دست دادن نزديكان
۴.      جنگ
۵.      ازدواج اجباري
۶.      سربازي
۷.      حوادث غير مترقبه

عواملی که به طور چشمگیر باعث افزایش گرایش به مصرف این نوع مواد گردیده است عبارتند از :
1)    سودآوري تجارت و خريد و فروش اين گونه مواد
2)    عدم شناخت و اطلاع مردم و مأمورين دولتي با طيف وگستردگی اين مواد
3)    مصرف آسان
4)    دسترسي آسان به آنها
5)    جذاب و شكيل بودن اقلام در دسترس اين مواد
6)    پنهان بودن سوء‌مصرف اين مواد در بين سوء‌مصرف‌كنندگان به جهت عدم وجود آثار فيزيكي و جسماني بارز
7)    عدم وجود قوانين محدود كننده و مجازاتي چشمگير
8)    قابليت مصرف آسان

 

سن اعتیاد

متاسفانه شاهد هستیم که بیشتر معتادین به مواد مخدر امروزه درسنین 17 تا 25 سال قرار دارندو با توجه به این که مقدمه روی اوردن جوانان به اعتیاد ابتدا از سیگارکشیدن شروع می شود بیشتر این معتادین از سن 10 تا 25 سالگی اقدام به کشیدن سیگار نموده اند.

طبقات اجتماعی در گیر اعتیاد

با نگاهی که به امارهای به دست امده ملاحظه می کنیم که متاسفانه فقیر و غنی و با سواد و بی سواد بعضا به نوعی در دام این بلای خانمان سوز گرفتار شده اندعواملی که باعث می گردد که جوانان ما بیشتر به اعتیاد روی بیاورند :بیکاری، فقر، پدر و مادر (خانواده)، دوستان و محیطی که در آن زندگی میکنند و عوامل دیگری از قبیل نارضایتی از وضع موجود، تبعیض و ناسازگاریها، اختلافات خانوادگی، فقدان مسئولیت بعضی از خانواده ها درباره جوانان،انتقام و تمایل به ناراحت کردن خانواده، عدم پایبندی به مسایل اخلاقی وتربیتی، فقر فرهنگی، مهاجرت، اختلاف طبقاتی، آوارگی، تنبیهات خشن اولیاءو مربیان، نداشتن امید به زندگی و آینده بهتر، فرار از خانه در بروزاعتیاد در میان جوانان نقش اساسی داشته و دارد.

 *ضعیف بودن ارتباط با پروردگار

یکی از عمده دلایل به دام افتادن جوانان، نداشتن ارتباط قوی و محکم با پروردگار جهانیان و نداشتن آگاهی کافی در مورد امور دینی و مذهبی خود می باشد.

اگر درتربیت جوان تمام دستورات و احکام اسلامی رعایت شود، هیچ گاه جوان برای لذت حاصل کردن به نجاسات و ناپاکی ها روی نمی آورد. چون لذت عبادت و بندگی و با او بودن برای جوان ما درک نشده است ، می خواهد با این نوع اشیاء و اجناس، خویشتن را ارضاء نماید.

یکی از مشکلات جامعه امروزی این است که انسانها به چیزهایی که خداوند برایشان حلال و پاک قرار داده اکتفا نکرده و پا را فراتر گذاشته اند. به همین جهت دچار فساد و تباهی می شوند.

یا در مورد خوراکی ها و نوشیدنی ها، آن چه را که خداوند سبحان پاک ومصفی آفریده از آن استفاده نمی کنند، بلکه چیزهای نجس را تناول می کنند، انگور پاک و معطر را گذاشته و از شراب نجس و بد بو استفاده می نمایند.

 *دوره بلوغ و نوجوانی

« دوران بلوغ و نوجوانی یکی از حساس ترین دوره های زندگی به شمار می رود که در این دوره سنی، خصوصیاتی از قبیل تشخص طلبی، اعلام استقلال، مخالفت جویی، خودنمایی، تبعیت از گروه های مرجع و ده ها صفت دیگر بروز می کند.

دوره جوانی زمان بحران و شورش است. جوان با دارا بودن ویژگی های خاص خود به دنبال هیجان است و در این راه اغلب به بیراهه کشیده می شود.»  

*تاکید رسول اکرم (ص) به صیانت دوران جوانی

« حضرت رسول اکرم (ص) می فرماید: پنج چیز را قبل از پنج چیز غنیمت بدانید : زندگی را قبل از مرگ ، جوانی را قبل از پیری، توانگری را قبل از فقر و تنگدستی ، سلامتی را قبل از بیماری، فراغت و فرصت را قبل از گرفتاری.

آن حضرت(ص) فرمودند: هفت نفر در روز قیامت در سایه عرش الهی در حالی که هیچ سایه دیگری نخواهد بود جای می گیرند. نخستین آن ها پادشاه و زمامدار عادل است که قانون الله را اجرا می کند. نفر دوم جوانی است که دوران با شکوه جوانی را در عبادت و بندگی پروردگارش سپری کرده باشد.»

تشخیص معتاد

معمولاً خود معتاد اعتراف می کند  که معتاد است و نیاز به ماده  مخدر  دارد  با این  حال ، برخی  تغییرات روانی و اجتماعی و خلق و خوی او می تواند ما را در شناخت  " معتاد " یاری  دهد . در زیر  به چند  مورد  از این تغییرات  اشاره می شود :

1. معتاد دارای ظاهری  ضعیف ، فرتوت و پژمرده  رنگ ، چهره  تیره و کدر  ، دندانهای پوسیده و زردرنگ است .

2 . تنگ بودن مردمک چشم ، احتمال اعتیاد را می رساند ، ولی نشانه ای قطعی  نیست .

3. وجود دوره های بی قراری ، تحریک پذیری و عصبانیت  و اضطراب  که تقریباً به طور ناگهانی  جای  خود را  به سرخوشی و رضایت  آشکار  و آرامش  می دهد .

4. تمایل به کناره گیری  از بستگان  به ویژه والدین  ، برادر  و خواهر  و اشتیاق به افزایش معاشرت با دوستان  مشکوک  و جدید

5. تغییر ساعات خواب ،  دیر خوابیدن در شب  و دیر بیدار شدن در صبح

6. بالا رفتن  هزینه های  شخصی و درخواست  مکرر  پول از والدین و دیگران

7. بستن در اتاق به روی  خود برای مدت طولانی  تا آنکه  تغییر احوالش بر دیگران معلوم نشود .

8. بی توجهی  به ظاهر خود و داشتن  موهای ژولیده  و لباسهای کثیف  و افزایش رفت و  آمدهای  ظاهراً بی مقصد و مشکوک

9. خواب آلوده  و افسرده بودن همراه  با شادابی بسیار زودگذر

10. در توالت  ماندن بیش از حد معمول

11. پرگو و یاوه گو  شدن ، دروغ گویی و دادن  وعده های بی اساس

12.  استعمال  داروهای ویژه اعصاب  یا نیرو بخش  و خواب آور  و پیدا شدن وسایل  مشکوک استعمال مواد مخدر  در محیط  زندگی  معتاد

13 بی توجه ، بی علاقگی و بی تفاوتی نسبت  به کار و گریزان  بودن  از انجام کارهای بدنی  ، به ویژه ورزش

14. معتاد فاقد تعادل روانی است  و لا ابالی گری ، عدم  توجه  به اصول  و مقررات  جامعه   تسلیم  شدن  در برابر پیشامدها، ضعف اراده ، بی توجهی  به مسئولیتهای فردی  و اجتماعی  ، ازخصوصیات رفتاری معتاد است .معتادان  از لحاظ  عاطفی   نابالغ ، عصیانگر ، بی قرار ،  و دارای  احساسات  خصومت زا هستند .

 

مقررات قانونی در ارتباط با اعتیاد

امروزه بیشتر جامعه شناسان وروانشناسان جنایی به فرد معتاد بیشتر به عنوان یک بیمار نگاه می کنندتا یک مجرم و شاید بر همین دیدگاه باشد که در مقررات قانونی فعلی میزان مجازاتی که برای اعتیاد به مواد مخدر تعیین شده کمتر از بزه استعمال مواد مخدر است برابر مفاد ماده پانزدهم قانون اصلاح مبارزه با مواد مخدر اعتیاد جرم است. ولی به کلیه معتادان اجازه داده می‌شود، به مراکز مجازی که از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مشخص می‌گردد مراجعه و نسبت به درمان و بازپروری خود اقدام نمایند.
تبصره 1: معتادان مذکور در طول مدت درمان و بازپروری از تعقیب کیفری جرم اعتیاد معاف می‌باشند.
تبصره 2: هزینه‌های تشخیص، درمان دارو و بازپروری توسط شخص معتاد براساس تعرفه‌های مصوب به واحدهای ذیربط پرداخت می‌شود و هزینه‌های مربوط به معتادان بی‌بضاعت هر ساله توسط دولت تأمین خواهد شد.

تبصره 3: دولت مکلف است برای احیاء و ایجاد اردوگاه‌های بازپروری معتادین به موادمخدر اقدام لازم را به عمل آورد.
ماده شانزدهم :

معتادان به موادمخدر مذکور در دو ماده 4 و 8 به یک میلیون تا پنج میلیون ریال جزای نقدی و تا سی ضربه شلاق محکوم، در صورت تکرار برای هر مرتبه هربار تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهند شد. در صورتیکه مرتکب از کارکنان دولت یا مؤسسات و یا ارگانهای دولتی یا وابسته به دولت باشد علاوه بر مجازات جریمه نقدی و شلاق، به انفصال دائم از خدمات دولتی محکوم می‌شود. ولی چنانچه ثابت شد که محکوم ترک اعتیاد کرده است مجدداً می‌تواند مراحل استخدام را طی کرده و مشغول خدمت در دستگاههای دولتی شود.
ماده نوزده
افراد غیرمعتادی که موادمخدر استعمال نمایند، برحسب نوع مواد به شرح ذیل مجازات می‌شوند.
-1 استعمال مواد مذکور در ماده (4) به بیست تا هفتاد و چهار ضربه شلاق ویک میلیون تا پنج میلیون ریال جزای نقدی.
2 -استعمال مواد مذکور در ماده (8) به پنجاه تا هفتاد و چهار ضربه شلاق ودو تا ده میلیون ریال جزای نقدی.

 راه های مقابله با اعتیاد و قاچاق مواد مخدر

« بدون شک تا زمانی که مصرف کننده مواد مخدر وجود داشته باشد، تولید و عرضه این مواد در کشور و استان وجود خواهد داشت. در بسیاری از کشورها کارشناسان پس از سال ها مطالعه به این نتیجه رسیده اند که اصلی ترین راه مبارزه با مواد مخدر و خشکاندن ریشه اعتیاد، بر چیدن زمینه و انگیزه اعتیاد در نسل جوان است.

وقتی جامعه ای آگاهانه از مصرف مواد مخدر واعتیاد رویگردان است و با برخوردی هوشیارانه علیه شبکه های فروش و توزیع مواد مخدر دست به مبارزه و افشا گری بزند بازار مواد مخدر، مشتریان خود را از دست می دهد و پدیده اعتیاد به عنوان یک ضد ارزش از جامعه رخت بر می بندد.

در سطح دنیا کارشناسان در راستای کنترل این پدیده شوم به دو راه متوسل می شوند. برخی جلوگیری از «عرضه» و برخی کاهش «تقاضا» را بهترین راه می دانند.»

 برای جلوگیری از گسترش اعتیاد در جامعه راههای گوناگونی وجود دارد که با بررسی های کارشناسانه می توان از طریق این راهکارها با این معضل بزرگ مبارزه کرد.

ما در این جا به ذکر چند نمونه از راهکارهای مبارزه با گسترش اعتیاد و قاچاق مواد  مخدر اشاره می کنیم که تاثیر بسیار مثبتی در مقابله و جلوگیری از آن خواهد داشت. بنابر این با اقدامات موثر در برخورد با قاچاقچیان مخواد مخدر در داخل کشور و مناطق مرزی راه حل های زیر نیز جهت کاهش پیشگیری و درمان معتادان ارائه می گردد.

 1-  تقویت ارزش ها و اعتقادات مذهبی

یکی از راهکارهای بسیار موثر در این میدان، ایجاد ایمانی راسخ و محکم در دل جوانان و آشنا ساختن آنان با اعتقادات صحیح مذهبی می باشد، البته اعتقاداتی به دور از خرافات و بدعت ها و افسانه ها، چرا که خرافات و بدعت ها به دلیل این که اصل و اساسی در دین ندارند، خود به خود جوانان را از دین، زده می کند و به جای جذب ، بیشتر دفع می شوند.

وقتی ایمان به خداوند سبحان در قلوب جای می گیرد، انسان فقط به محبت خداوند می اندیشد، تنهایی خویش را با او به سر می برد و اوقات فراغتش را به راز و نیاز با خداوند متعال سپری می نماید.چون آن معشوق حقیقی را در همه احوال حاضر و ناظر می داند، هیچگاه به خود اجازه نمی دهد که کوچکترین خطایی را انجام دهد.

 2-  تحقیقات وسیع به منظور شناسایی دقیق علل روی آوردن افراد به ویژه جوانان به اعتیاد

« باید زمینه برای تحقیقات مراکز پژوهشی فراهم شود تا زمینه رشد این بلای خانمان سوز از میان برود و دیوار نامرئی نیز در برابر اعتیاد به وجود آید.در بسیاری از کشورهای جهان کارشناسان پس از سال ها تجربه به این نتیجه رسیده اند که اصلی ترین راه  مبارزه با مواد مخدر وخشکانیدن ریشه اعتیاد، برچیدن زمینه و انگیزه اعتیاد در نسل جوان است.»

 3-  شناخت دقیق نیازهای جوانان

« اساسی ترین نیازهای جوانان تحصیل ، اشتغال ، ازدواج ، مسکن ، امکانات سالم تفریحی ، و رزشی و ... می باشد . با شناخت دقیق نیازها و تصمیم جدی برای برطرف نمودن این نیازها در حد توان توسط خانواده ها ، جوانان ، مسئولین و ... می توان امید جدی به پیشگیری از اعتیاد و درمان معتادان داشت .

 4- توجه به تربیت فرزندان و اصلاح آنان

 یکی دیگر از راهکارهای مثبت در جلوگیری از وقوع اعتیاد در جامعه ، این است که خانواده ها برنامه ای درست و صحیح برای تربیت فرزندانشان داشته و نسبت به این مساله توجه زیادی به خرج دهند . عدم برنامه ریزی برای آموزش های دینی کودکان وفرزندان وتحویل دادن آن ها به محیط بی دینی و بی تفاوت نشستن در این خصوص، خطای بزرگی برای ایمان و باعث هلاکت فرزندان در آخرت است .تربیت فرزندان بر اساس دستورات و احکام قرآن و سنت های رسول اکرم(ص) راهی بسیار موثر و مطمئن در جلوگیری از معتاد شدن جوانان به شمار می آید.

 5-  ارائه الگوی درست

« امروزه سخن بسیار وکتاب ها نوشته ها بی شمارند، برگزاری کنفرانس ها و جلسه ها و سایت های  اینترنتی و دهها رسانه ارتباط جمعی دیگر گسترش پیدا کرده اند.

 

 6-  تاثیر همنشینی با صالحان و مردان حق

در واقع همنشینی و ارتباط با مردان حق، نردبان خوشبختی و سعادت است. تجربه های بیشمار گذشته و حال گواه است که بهترین راه رشد و اصلاح جوانان، معاشرت و ارتباط آنان با صالحان و نیکان است.همه اندیشمندان جهان براین باورند که طبایع انسانی بر اثر همنشینی با افراد، تحت تاثیر قرار می گیرد همراهی با بدان منع می کنند و معتقدند که بدی بدان، بدون آن که انسان احساس کند به همراهان سرایت می کند.

 7- آموزش عمومی درباره علل و پیامدهای اعتیاد:

آموزش عمومی و پیشگیری از اعتیاد به عنوان یک فرهنگ درجامعه همگانی شود و در طول ایام سال انجام  گیرد و مختص به هفته یا روزی خاص نباشد .

 8- نقش نهادها، موسسات و مراکز فرهنگی

 « واضح است که برای دور نگه داشتن جوانان از این بلای خانمانسوز ، نهادهایی چون مدرسه، موسسه های مذهبی،  کانونهای فرهنگی هنری مساجد ، کتابخانه های عمومی و کتابخانه های عمومی مساجد ، انجمن های فرهنگی ، هنری و ادبی و ...   می توانند بسیار مفید وثمر بخش باشند.»

 9- نقش آموزش خانواده در پیشگیری از اعتیاد و رسالت مدرسان آموزش خانواده در این رابطه

« باید توجه به کارکرد خانواده در رشد و پرورش ابعاد وجودی انسان امروز ،بیش از پیش به تقویت و تحکیم نهاد خانواده نیاز وجود دارد و هرنوع پرورش اخلاقی، دینی و اجتماعی را باید از خانواده شروع کرد. چرا که اگرخانواده ، کانون و محیط مناسبی برای زندگی نباشد ، نوجوان تلاش می کند تا بیشترین وقت خود را خارج از خانواده سپری کرده و احتمال گرایش به اعتیاد و دیگر انحرافات اجتماعی بیشتر می شود.

لذا خانوادها باید موارد ذیل را در روابط خویش با فرزندانشان رعایت کنند:

1-   تبعیض قائل نشدن بین فرزندان و برقراری روابط عاطفی و صمیمانه با آنان.

2-   کنترل غیر مستقیم دوستان فرزندان و نحوه رفت و آمد آنان.

3-   درک ویژگی ها، نیازها واحساسات نوجوانان توسط والدین به منظور نزدیکی به آنان.                                        

4-   عدم تحمیل الگوهای رفتاری خویش به نوجوانان و دادن حق انتخاب زندگی به آنان ونیز احترام به نیازهای فرزندان.

5-   اجتناب از خود درمانی وطب خانگی و عدم استفاده از موتد مخدر برای تسکین درد یا رفع بی خوابی.

6-   تقویت ارزش های مذهبی و پرورش باورهای دینی و اعتقادی در نوجوانان.

7-   پرهیز از افراط و تفریط بی نظمی و ناهماهنگی در پاداش و تنبیه فرزندان.

8-   پرهیز از ملامت و سرزنش بی مورد، بی موقع و بیش از حد فرزندان به ویژه در حضور دیگران.

9-   تکریم شخصیت نوجوانان به طوری که خود را از طرف دیگران پذیرفته شده بدانند.

10- بالا بردن اعتماد به نفس فرزندان با استفاده از روش تشویق اعطای مسئولیت و اجتناب از تحقیر آنان».

 ****

10-  نقش آموزش و پرورش و مدارس در پیشگیری از اعتیاد 

آموزش و پرورش از طریق شکل دهی بهینه اندیشه ها، گفتارها ورفتارهای سالم در افراد و گروه های اجتماعی از یک سو بستر مناسب برای فعالیت ، بهره وری و کار این افراد در جهت تولید، توزیع و مصرف عادلانه مایحتاج خود فراهم می آورد و از سوی دیگر با شکل دهی به روابط اجتماعی بهینه در درون نظام اجتماعی، زمینه تعالی و تکامل اجتماعات انسانی را فراهم می سازد.

با چنین نقش حساس و کلیدی، آموزش و پرورش مسئولیت سنگینی در قبال ناهنجاری و آسیب های اجتماعی همچون اعتیاد به مواد مخدر را به عهده دارد.

« از آن جایی که یکی از راه های پیشگیری، اطلاع رسانی دقیق وصحیح است، لذا رهنمودهای ذیل می تواند یاریگر مشاوران و مسئولان مدارس در ایفای این رسالت باشد:

1-  توجه بیشتر به نحوه برخورد با دانش آموزان و برقراری روابط صحیح با آنان توسط مسئولان و کادر آموزشی مدرسه.

2- مراقبت همه جانبه مربیان پرورشی، معاونین و مشاورین از دانش آموزان در زمینه رفت و آمد آنان و توجه به رفتارها و غیبت های آنان.

3- مشارکت دادن دانش آموزان در تصمیم گیری های راجع به مقررات و فعالیت های مدرسه.

4- کمک به معلمان در زمینه دانش افزایی در رابطه با شناخت ویژگی های نوجوانان، بحران بلوغ و عوامل موثر در گرایش نوجوانان به مواد مخدر.

5- ترغیب معلمان به منظور تهیه یک برنامه آموزشی مبارزه با مواد مخدر در کلاس و ایجاد جوی که بتواند مهارت های حل مسائل را در کلاس ارائه و رهبری کند.

6- تقویت ارزش های دینی، احساس مسئولیت پذیری، مهارت های ارتباطی، توانایی مخالفت ،  رد کردن و کنترل خود  در دانش آموزان از طریق اعطای مسئولیت های مناسب، تشویق فعالیت خلاق وسالم، برگزاری دوره های آموزشی یا روش های تغییر نگرش از طریق فیلم، جزوه، بحث های گروهی و...

7- اصلاح روش تدریس و برخورد با دانش آموزان از طریق آشنایی معلمان با روش های فعال یادگیری(اکتشافی-پژوهشی-مباحثه-و نمایش) به منظور تقویت مسئولیت پذیری و خود راهبری در دانش آموزان.

8- آموزش شیوه های مقابله و کنار آمدن با فشارهای مختلف زندگی، اضطراب، تنش های حسی و روحی ناشی از مشکلات و شکست های زندگی و برخوردهای اجتماعی                         

9- آشنا کردن دانش آموزان با فعالیت های اجتماعی که ممکن است آنها را برای آزمایش مواد مخدر تحت فشار اجتماعی قرار دهد و ایجاد مهارت شناختی لازم برای تشخیص این قبیل موقعیت های خطرناک و اجتناب از آن ها در این زمینه،آموزش راه های مقاومت در برابر فشارهای گروهی به دانش آموزان در موقغیت هایی که «نه» گفتن در آن ها ضروری است، به طوری که دانش آموز توانایی ابراز مخالفت را پیدا کند.

10- غنی کردن اوقات فراغت دانش اموزان با سرگرمی های مفید و مشروع از طریق ورزش ، مطالعه، گردش های علمی به منظور هویت یابی، استقلال جویی و تقویت تعامل اجتماعی و ...»

 11- نقش ارتقای فرهنگی جامعه در پیشگیری از اعتیاد

1- کاهش تضاد طبقاتی، بیکاری، و ایجاد فرصت ها ی اشتغالزایی توسط مسئولان.

2- ارتقای دانش جامعه در زمینه مضرات و خطرات مصرف سوء مواد مخدر از طریق نقش رسانه های گروهی در آموزش همگانی، برگزاری مسابقات، نمایشگاه عکس و کتاب و فیلم و نمایش و پوستر.

3- ایجاد حساسیت های اجتماعی نسبت به بی ارزش جلوه دادن اعتیاد.

4- ترغیب و تقویت گروه های مردمی و اقدامات داوطلبانه آنان در زمینه مبارزه با مواد مخدر.

5- بازگشت به ضوابط و ارزش های زیربنایی و تقویت مناسبات فرهنگی و ارزش های اعتقادی جامعه.

6- تصویب و اجرای مقررات مربوط به رعایت عدم مصرف سیگار و ... در مجامع و اماکن عمومی.

7- پر کردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان از طریق برنامه های متنوع و سالم اجتماعی( ورزشی و فرهنگی)

 12- نقش بهداشت

« در تمام جهان بهداشت ،مقدم بر درمان است. در اعتیاد نیز پیشگیری از طریق آموزش و تشویق مردم به خصوص در نسل جوان باید در صدر برنامه های مبازه با مواد مخدر قرار بگیرد.»

 13- نقش رسانه ها و وسایل ارتباط جمعی

« برنامه های مفید آموزشی، تربیتی، تفریحی و سرگرمی، وسایل ارتباط جمعی و به خصوص صدا وسیما می تواند در این زمینه نقش موثری داشته باشد. زیرا برنامه های تلویزیونی جذاب و آموزنده، زمینه ساز گرایش جوانان به زندگی سالم و دوری از اعتیاد خواهد بود.»

تلویزیون و سایر رسانه ها

« دستگاه ها و عوامل مختلفی می توانند در این راستای  پیشگیری از اعتیاد فعالیت بیشتری داشته باشند که نقش و جایگاه رسانه های گروهی خصوصا رادیو و تلویزیون از این لحاظ جایگاهی حساس، استراژیک و تعیین کننده است.امروزه تلویزیون به عنوان رسانه ای فراگیر که به «دایه الکترونیک» موسوم است در اکثر منازل یافت می شود و بیش از 10ساعت در شبانه روز روشن است.حاضر بودن، واقع گرایی و ساخته و پرداخته بودن محتوای تلویزیون، بیان گر آن است که این رسانه می تواند در زندگی روزمره بسیار سودمند یا زیان بخش باشد. اکثر مردم به این رسانه اعتماد دارند و روزانه به نوعی به آن دسترسی دارند. این رسانه به دلیل قابلیت تکنولوژیکی، توان آن را دارد که برنامه هایی با محتوای مشابه زندگی ارائه نماید و جذابیت و القای مفاهیم خود را با استفاده از انواع تکنیک های تولیدی تشدید کنند.تلویزیون به عنوان توشه رسان فرهنگ عامه و وسیله ای برای آموزش، آگاه سازی و تبلیغ، با رسانه های متعدد دیگرپیوند های محکم دارد. فیلم و کتابها، الهام بخش برنامه تلویزیونی هستند.بنابر این با توجه به مباحث فوق، تلویزیون می تواند در رأس همه رسانه ها، نقش موثری در تقویت فرهنگ جامعه داشته باشد. فرهنگی که در مقابل همه انحرافات اجتماعی و اخلاقی مقاوم باشد و اعتیاد نیز از این مجموع مستثنی نیست.»

 14- راهکارهای کلی پیشگیری از اعتیاد با استفاده از رسانه های همگانی

 با توجه به تحقیقات انجام شده، رسانه های گروهی خصوصا صدا و سیما ابزاری مناسب و موثر در جهت پیشگیری از اعتیاد است. این رسانه فراگیربه طرق مختلف می تواند در این امر مورد استفاده قرار بگیرد و نقش خود را از نقش های مخربی که رسانه های گروهی و رادیو و تلویزیون در کشوهای غربی ایفاء می کنند، متمایز سازد.

1-  پیام ها ی رسانه های گروهی باید در جهاتی تنظیم شود که افراد را به محترم شمردن خانواده و احساس مسئولیت هر یک از افراد در برابر اعضای خانواده شناسایی و قبول وظیفه تشویق کند.

2-  رسانه های گروهی باید با تهیه برنامه های مفید، نقایص و کمبودهای تربیتی خانواده ها را با دادن آموزش به خانواده ها برای تربیت فرزندان جبران کنند.

3-  پیام رسانه ها باید خانواده ها را از بیماری مصرف زدگی وتجمل گرایی از طریق ارائه ارزش های معنوی و اجتماعی برحذر دارند

4-    رسانه باید خانواده را به سوی اوقات فراغت سالم هدایت نموده وآموزش دهد.

5-   آموزش در خصوص مضرات، خطرات و اثر سوء استفاده از مواد مخدر برای رسانه ها از اهمیت بالایی برخوردار است.

 براساس دیدگاه روان شناسان رسانه ها از طریق ذیل می توانند در امر پیشگیری از اعتیاد رسالت خود را ایفا کنند:

1-   ساخت تیزرهای مناسب.

2-   شناساندن انگیزه های قاچاقچیان برای مردم از زبان خودشان.

3-   بازگو کردن مصائب و مشکلات معتادان از زبان خودشان.

4-   استفاده از راه های معقول، عالمانه و غیر تجاری.

5-   استفاده از راه های صبورانه، منسجم ویکپارچه و جامع نگرانه.

6-   استفاده از فعالیت هایی مثل سرود ونمایش فیلم.

7-   تهیه برنامه های مستند از زندگی افراد معتاد و عواقب کارشان.

8-   آموزش روش های مقابله مسأله محور و مقابله مذهبی.

9-   آموزش روش های مقابله سالم با مشکلات نوجوانان و جوانان.

  10- در شکل کلی، صدا وسیما باید نقش رسانه ای، آموزشی و فرهنگی خود را حفظ کند.

****

 15- ایجاد اشتغال و مبارزه با بیکاری

ایجاد اشتغال برای جوانان و جلوگیری از بیکار شدن آن ها تأثیر بسیار زیادی مبارزه با قاچاق مواد مخدر و روی آوردن به اعتیاد دارد.بخشی از این مسئولیت به خانواده ها مربوط می شود و یخشی دیگر از آن به دولت و حکومت ها بر می گردد.خانواده ها باید فرزندان شان را به کسب حلال و قناعت به دستمزد خویش آشنا نمایند و در درون فرزندانشان یقین وباور قطعی به وعده های الهی ایجاد کنند. یأس و نا امیدی و تسلیم شدن در برابر مشکلات دنیوی را باید از درون آن ها بزدایند. دنیا و متعلقات دنیوی را در دید فرزندان کوچک وآخرت و رسیدن به سعادت ابدی را نزد آن ها بزرگ و مهم جلوه دهند.اما بخشی که متوجه حکومت ها و  مسئولان دولتی می باشد این است که برنامه ها ی بسیار اساسی و کارشناسانه برای ایجاد اشتغال در سراسر کشور داشته باشند.

 16- تشکیل انجمن های مردمی پیشگیری از اعتیاد

یکی دیگر از راه های بسیار مناسب مبارزه با اعتیاد این است که از توده های مختلف مردم، دانش آموزان، دانشجویان، کارمندان، کارکنان و ... انجمن هایی تشکیل گردد که هدفشان رضای پروردگار و نجات همنوعان خویش از غرق شدن در دریای خونین اعتیاد باشد. چرا که می دانیم هر کاری رنگ و بوی اداری به خود بگیرد و قرار باشد در مقابل دریافت پول انجام وظیفه گردد، متأسفانه به شکل بایسته و شایسته کار پیش نمی رود، اما آن جایی که افراد از خود مایه می گذارند و با عشق و دلسوزی  وصادقانه خدمت می کنند،قطعا نتیجه های بسیار پرباری را شاهدخواهیم بود.                                                        

 

گردآورنده: مژگان سراجی-کارشناس جلب مشارکت مردمی شهرستان گرمسار

منابع و مآخذ:

1ـ طیّار، عبدالله بن محمد، مواد مخدر در فقه اسلام. ترجمه محمد یوسف حسین پور، تربت جام؛ انتشارات احمد جام، نوبت چاپ دوم، 1386.

2ـ خالدی، محمد علی، جوانان برومندمان را از پلیدی اعتیاد دور نگهدارید، تهران، انتشارات سیروان نوبت چاپ اول 1384 چاپخانه مهارت

3- فرچاد- دکتر محمدحسین- آسیب شناسی اجتماعی و جامعه شناسی انحرافات- نشر معلم- سال1385
4- دانش- دکتر تاج زمان- مجرم کیست و جرم شناسی چیست؟- نشر اردیبهشت- سال 1384
5- اسماعیلی- دکتر نادعلی- شناخت و درمان اعتیاد- نشر ادب- سال 1382
6- شیرین بهادر- سرهنگ علیرضا- مقدمه ای بر مواد مخدر و اعتیاد- ناحیه انتظامی خراسان- بهمن 1370
7- روشهای درمان مواد اعتیادآور- معاونت امنیت ناجا- اداره کل مبارزه با مواد مخدر
8- شناخت و پیشگیری از بزهکاری و مواد اعتیادآور- معاونت امنیت ناجا- اداره کل مبارزه با مواد مخدر
9- نگرشی آماری بر علل گرایش به اعتیاد- دادگاه انقلاب اسلامی
10- سایت های مربوط به خبرگزاری های: ایسنا- برنا- فارس و . . .

11- هدایت اللّه ستوده، آسیب شناسی اجتماعی، تهران، آوای نور، 1380،
12- علی سلیمی و محمد داوری، جامعه شناسی کجروی، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1380،
13- سوسن رضایی، «ساخت شخصیت معتادان»، مجله حیات سبز، ش سوم،
14-محمد داوری، پیشگیری و کنترل اعتیاد با نگرش اسلامی، قم، نقش کلک، 1381،
15- فریده ممتاز، انحرافات اجتماعی، نظریه ها و دیدگاه ها، تهران، سهامی انتشار، 1381،
 16-علی موسی نژاد، نگاهی به عوامل مؤثر بر گرایش نسل جوان به مواد مخدّر، مجموعه مقالات دومین همایش ملی آسیب های اجتماعی در ایران، تهران، آگاه، 1381،
17- محمدرضا قنبری، مطالعات مردم شناسانه در گرایش به مصرف مواد مخدّر، همایش بین المللی علمی، کاربردی جنبه های مختلف سیاست جنایی در قبال مواد مخدّر، تهران، 1379،

18- ویلیام ل. کولب و جولیوس گولد، فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه مصطفی ازکیا و همکاران، تهران، مازیار، 1376،